ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ της Θεσσαλονίκης Η Θεσσαλονίκη είναι ένα ανοιχτό μουσείο. Κάθε περίπατος στην όμορφη πόλη του ελληνικού βορρά θα αποκαλύψει στον ταξιδιώτη μία καινούργια πτυχή της αιώνιας ιστορίας της. Αρχαίες μνήμες, ρωμαϊκές επιρροές, βυζαντινό μεγαλείο συνθέτουν ένα ψηφιδωτό απαράμιλλης γοητείας. Η UNESCO έχει ανακηρύξει 15 παλαιοχριστιανικά και βυζαντινά «στολίδια» της Θεσσαλονίκης ως Μνημεία Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς, αναγνωρίζοντας έτσι την πόλη ως μια από τις σπουδαιότερες για την ιστορική μνήμη τής ανθρωπότητας. Λευκός Πύργος - Το έμβλημα της Θεσσαλονίκης Το να αντικρίζει κάποιος τον Λευκό Πύργο σημαίνει πως έχει κάνει ένα από τα πιο σαγηνευτικά ταξίδια και βρίσκεται στην πόλη των χιλίων υποσχέσεων, τη Θεσσαλονίκη. Χωρίς καμία αμφιβολία, ο Λευκός Πύργος είναι το πιο αναγνωρίσιμο σημείο της πόλης. Αποτυπωμένος σε κάθε είδους αναμνηστικό αντικείμενο, φωτογραφημένος από όλες τις γωνίες, σε κάθε εποχή του χρόνου και κάθε ώρα της ημέρας, αποτελεί μια εγγραφή στο συλλογικό ασυνείδητο, μια αρχετυπική εικόνα. Με το ιδιάζον κυλινδρικό σχήμα του, τους έξι ορόφους του και τη φορτισμένη με μνήμες ιστορία του, είναι το σήμα – κατατεθέν της πόλης. Η ακριβής ημερομηνία κατασκευής του καλύπτεται από την αχλή του χρόνου. Η αρχική υπόθεση πως, ίσως, να είναι βενετσιάνικης κατασκευής δεν γίνεται αποδεκτή από τους αρχαιολόγους. Το πιθανότερο είναι πως κατασκευάστηκε στην πρώιμη οθωμανική περίοδο, κάπου μετά το 1530. Υπάρχει η άποψη πως αρχιτέκτονας του σπουδαίου αυτού αμυντικού φρουρίου ήταν ο Μιμάρ Σινάν, ο οποίος είχε ανεγείρει και τον, πολύ όμοιο με τον Λευκό Πύργο, Πύργο της Valona στην Αλβανία. Το σίγουρο είναι πως το επιβλητικό αρχιτεκτόνημα χτίστηκε επάνω σε προϋπάρχον βυζαντινό κτίσμα. Ροτόντα – η έλξη του κέντρου Η Ροτόντα της Θεσσαλονίκης: αρχικά μαυσωλείο του Γαλερίου, μετατράπηκε κατά τους βυζαντινούς χρόνους σε χριστιανικό Ναό των Ασωμάτων και μετά το 1912 αφιερώθηκε στον Άγιο Γεώργιο. Η Ροτόντα είναι από τα επιβλητικότερα μνημεία της Θεσσαλονίκης. Όπως δηλώνει και το όνομά της, πρόκειται για κυκλικό οικοδόμημα• εντυπωσιάζει με την αρχιτεκτονική δύναμη που αποπνέει και την έξοχη τέχνη της ιερής διακόσμησης στο εσωτερικό. Η κατασκευή της Ροτόντας έγινε από τον Καίσαρα Γαλέριο τον 4ο αιώνα μ.Χ. Ανήκε σε μεγάλο αρχιτεκτονικό συγκρότημα, που περιελάμβανε, επίσης, ιπποδρόμιο και ανάκτορα. Με την επικράτηση του χριστιανισμού, η Ροτόντα λειτούργησε ως «Μαρτύριο», δηλαδή τόπος λατρείας λειψάνων των αθλοφόρων μαρτύρων. Τα ψηφιδωτά της συγκρίνονται με αυτά της Ραβέννας σε κάλλος και δύναμη. Δημιουργήθηκαν στη Θεσσαλονίκη και αποτελούν τα αρχαιότερα σωζόμενα δείγματα της ανατολής.         Αριστερά: Λευκός Πύργος         Δεξιά: Ροτόντα Άγιος Δημήτριος – ο προστάτης της Θεσσαλονίκης Ο σπουδαίος ναός του στρατηλάτη Αγίου Δημητρίου βρίσκεται στην ομώνυμη οδό. Είναι πεντάκλιτη βασιλική με εγκάρσιο κλίτος. Ο ζωγραφικός και μαρμάρινος διάκοσμος του ναού είναι εξαιρετικής τέχνης. Ο σημερινός ναός χτίστηκε τον 7ο αιώνα μ.Χ από τον επίσκοπο Ιωάννη, επάνω στα ερείπια παλαιότερου ναού. Ο Άγιος Δημήτριος είναι ο προστάτης της Θεσσαλονίκης. Η σχέση των Θεσσαλονικέων με τον Άγιο είναι πολύ έντονη. Τα λείψανά του, τα οποία φυλάσσονταν στο Αββαείο του Αγίου Λαυρεντίου, στο Κάμπο της Ιταλίας, επέστρεψαν στη Θεσσαλονίκη το 1978. Στο υπόγειο του ναού και στην κρύπτη λειτουργεί μόνιμη έκθεση των γλυπτών, των κιονόκρανων, των θωρακίων και των άλλων κειμηλίων του ναού. Αγία Σοφία – ο αιώνιος ναός Η Αγία Σοφία χτίστηκε τον 8ο αιώνα μ.Χ. στη θέση παλαιότερου ναού, ο οποίος καταστράφηκε από σεισμό. Έκτοτε και μέχρι σήμερα αποτελεί πνευματικό φάρο της Θεσσαλονίκης, με αδιάκοπη λειτουργία. Είναι βασιλικού τύπου με θολωτό. Τα μωσαϊκά, τα ψηφιδωτά και η αγιογράφηση του ναού είναι μοναδικής ωραιότητας.         Αριστερά: Ιερός Ναός Αγίου Δημητρίου         Δεξιά: Ιερός Καθεδρικός Ναός της Του Θεού Σοφίας Παναγία των Χαλκέων – η «κόκκινη εκκλησιά» Σύμφωνα με την κτητορική επιγραφή, η Παναγία των Χαλκέων χτίστηκε το 1028 από τον πρωτοσπαθάριο Χριστόφορο, Κατεπάνω – αφέντη δηλαδή – της Λομβαρδίας. Βρίσκεται στην πλατεία της Αρχαίας Αγοράς. Η τοιχοποιία του ναού είναι από τούβλα με ζωηρό κόκκινο χρώμα, εξ ου και η προσωνυμία «Κόκκινη Εκκλησιά». Ανήκει στον κλασικό βυζαντινό ρυθμό, με τέσσερις στήλες και τρεις τρούλους. Η εξωτερική της όψη είναι καταστόλιστη από καμάρες και παραστάδες, δίνοντάς της ανάλαφρη χάρη. Τα σκαλιστά της μάρμαρα έχουν διατηρηθεί μέχρι τις ημέρες μας ανέπαφα, καθώς και οι νωπογραφίες που την κοσμούν.         Αριστερά: Ιερός Ναός Παναγία των Χαλκέων         Δεξιά: Η Αψίδα του Γαλερίου, γνωστή ως Καμάρα Ναός Αγίου Παντελεήμονα - το ιερό εν μέσω της πόλης Ο θαυμάσιος ναός του Αγίου Παντελεήμονα βρίσκεται στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, στη συμβολή της Εγνατίας με την οδό Ιασονίδου. Η ανέγερσή του χρονολογείται στα τέλη του 13ου αιώνα μ. Χ. Ο ναός ταυτίζεται με τη μονή της Παναγίας Περιβλέπτου, η οποία ήταν γνωστή και ως μονή του Κυρ – Ισαάκ. Από τον αρχικό διάκοσμο σώζονται οι τοιχογραφίες του διακονικού και της πρόθεσης. Ναός Αγίων Αποστόλων – ευγενή αποκαλυπτήρια Ο ναός των Αγίων Αποστόλων αποτελεί έξοχο δείγμα ιερής αρχιτεκτονικής της Παλαιολόγιας περιόδου. Αρχικά ήταν καθολικό μονής αφιερωμένης στη Θεοτόκο. Βρίσκεται στην αρχή της οδού Ολύμπου, στο δυτικό τμήμα της Θεσσαλονίκης. Χτίστηκε το 1310 από τον οικουμενικό πατριάρχη Νίφωνα τον Α΄. Στην οθωμανική περίοδο λειτούργησε ως τζαμί και οι τοιχογραφίες του ναού καλύφθηκαν, αφού αφαιρέθηκαν οι χρυσές ψηφίδες. Από το 1926, σταδιακά, ξεκίνησε η αποκάλυψη των αγιογραφιών του ναού, με αφαίρεση των επιχρισμάτων. Το 2002 έγινε η πλήρης αποκατάσταση του πλούσιου διάκοσμου και ο ναός έλαμψε με όλη του τη δόξα.         Αριστερά: Ο Ναός των Αγίων Δώδεκα Αποστόλων.         Δεξιά: Ξηροκρήνη: το παλαιότερο δέντρο της πόλης είναι η 300 ετών μουριά στην αυλή του 16ου Λυκείου. Άγιος Νικόλαος Ορφανός – ο μυστηριακός ναός Ο Άγιος Νικόλαος Ορφανός υπήρξε μετόχι και καθολικό της Μονής Βλατάδων. Βρίσκεται στην Άνω Πόλη, στα ανατολικά τείχη. Ο διάκοσμος στο εσωτερικό του ναού είναι από τα πιο καλά διατηρημένα ζωγραφικά σύνολα της Θεσσαλονίκης. Ο λειτουργικός κύκλος, τα θαύματα του Χριστού, πολυάριθμες αγιογραφίες της Θεοτόκου και αγίων κοσμούν με εξαιρετική τέχνη τον Άγιο Νικόλαο, δημιουργώντας κατανυκτική ατμόσφαιρα και αισθητική συγκίνηση. Αγία Αικατερίνη - η δύναμη της μακεδονικής σχολής Η μακεδονική σχολή αγιογραφίας συγκροτεί ιδιαίτερο κεφάλαιο στην ιστορία της βυζαντινής τέχνης. Οι αγιογράφοι της Μακεδονίας διακρίνονται για τη χρωματική ένταση των συνθέσεων, καθώς και για μια εντελώς ξεχωριστή αντιμετώπιση του ανθρώπινου σώματος, το οποίο απεικονίζουν δυνατό και ρωμαλέο, πραγματικό κατοικητήριο του πνεύματος. Η Αγία Αικατερίνη, όπως και άλλοι ναοί της Θεσσαλονίκης, έχουν αγιογραφηθεί από τεχνίτες της μακεδονικής τεχνοτροπίας. Οι περίτεχνες αγιογραφίες του ναού μαγνητίζουν την καρδιά του επισκέπτη με τη δύναμη και την έντασή τους. Ναός Παντοκράτορος Σωτήρος Χριστού – με τη μέριμνα της Άννας των Παλαιολόγων Η Θεσσαλονίκη υπήρξε σπουδαίο κέντρο του ησυχασμού και πνευματικός χώρος αναγέννησης της χριστιανοσύνης. Χαρισματικές προσωπικότητες, όπως ο Γρηγόριος ο Παλαμάς και οι μοναχοί Δωρόθεος και Μάρκος Βλατής, οι κτήτορες της Μονής Βλατάδων, έδρασαν στην πόλη της Θεσσαλονίκης. Η τόνωση του θρησκευτικού αισθήματος ήταν στρατηγικό ζήτημα της ίδιας της ύπαρξης της αυτοκρατορίας. Αυτός είναι ο λόγος που η περιβόητη Άννα των Παλαιολόγων κατέφθασε η ίδια στη Θεσσαλονίκη και στάθηκε αρωγός στην επισκευή παλαιών εκκλησιών και την ανοικοδόμηση νέων. Αυτήν την περίοδο, έγινε η ανέγερση του ναού του Παντοκράτορος Σωτήρος Χριστού. Ο ναός στέκει αλώβητος από τον χρόνο στο βόρειο τμήμα της Άνω Πόλης. Μονή Βλατάδων – στην προστασία του Επταπύργιου Η μονή Βλατάδων, γνωστή και ως Τσαούς Μοναστήρι, βρίσκεται στην Άνω Πόλη, μόλις 80 μέτρα από τα τείχη του Επταπυργίου. Η παράδοση αναφέρει πως η μονή είναι χτισμένη στον τόπο που δίδαξε ο Απόστολος Πάυλος κατά την παραμονή του στη Θεσσαλονίκη. Είναι το μοναδικό βυζαντινό μοναστήρι που βρίσκεται σε λειτουργία στις μέρες μας. Αναφορά στο συγκρότημα του μοναστηριού κάνει το 1405 ο Ρώσος περιηγητής Ιγνάτιος Σμολένσκυ. Η μονή γνώρισε μεγάλη ακμή τον 15ο αιώνα μ.Χ., ενώ κατά την οθωμανική περίοδο είναι πιθανόν να λειτούργησε ως τόπος ισλαμικής λατρείας.         Αριστερά: Βυζαντινό τείχος         Δεξιά: Μονή Βλατάδων Θεσσαλονίκης Προφήτης Ηλίας – βυζαντινό κόσμημα Ο ναός του Προφήτη Ηλία βρίσκεται στη συμβολή των οδών Ολυμπιάδος και Προφήτη Ηλία, στην Άνω Πόλη. Χτισμένος σε φυσικό ύψωμα, δέσποζε κάποτε στη Θεσσαλονίκη. Ανήκει στον αθωνικό αρχιτεκτονικό τύπο, με περίτεχνο τρούλο και έντονο κεραμοπλαστικό διάκοσμο. Η αποκατάσταση του ναού έγινε την περίοδο 1956-1961. Η τεχνοτροπία των θαυμάσιων τοιχογραφιών που τον κοσμούν επηρέασε τη μεταγενέστερη σερβική σχολή. Βυζαντινά λουτρά – ο πολιτισμός των ανθρώπων Το βυζαντινό λουτρό της Θεσσαλονίκης είναι το μόνο σωζόμενο στην ελληνική επικράτεια. Βρίσκεται στην Άνω Πόλη, φωλιασμένο ανάμεσα σε υψηλά κτήρια. Η ανέγερσή του τοποθετείται στο 1300 μ.Χ και λειτούργησε αδιάκοπα για επτά αιώνες. Σταμάτησε να λειτουργεί μόλις το 1940, για τον λόγο αυτό θεωρείται ακόμα ένα «ζωντανό» κομμάτι της κοινωνικής ιστορίας της πόλης. Τα τείχη της Θεσσαλονίκης – πέτρινη ιστορία Το βυζαντινό τείχος της Θεσσαλονίκης ταυτίζεται με το ρωμαϊκό. Η πόλη σώθηκε από τις επιδρομές των θρακικών φύλων τον 1ο αιώνα π. Χ. Η ιστορία της πόλης είναι συνδεδεμένη με τα τείχη της. Με πολλούς πύργους, με συχνές αποκαταστάσεις, με αδιάκοπη μέριμνα των διοικητών της Θεσσαλονίκης, έκλειναν πάντα στην πέτρινη αγκαλιά τους τις ζωές των ανθρώπων. Το Επταπύργιο, που δεσπόζει στο βορειοανατολικό άκρο των τειχών, είναι ένα από τα πιο εμβληματικά φρουριακά συγκροτήματα των Βαλκανίων. Ο κλειστός πυρήνας του κάστρου ολοκληρώθηκε κατά τους μεσοβυζαντινούς χρόνους. Σήμερα έχει αναδιαμορφωθεί εσωτερικά και έχει αποδοθεί στο Υπουργείο Πολιτισμού. Ο Πύργος του Τριγωνίου, μαζί με αυτόν του Βαρδαρίου και τον Λευκό Πύργο, αποτελούσαν τα ισχυρότερα οχυρά της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Η θέα από τον περίβολό του είναι από τις ομορφότερες της Θεσσαλονίκης. Οι ταξιδιώτες δεν παραλείπουν να ανέβουν έως τα Κάστρα, όπως είναι γνωστή η περιοχή, για να θαυμάσουν την πόλη που απλώνεται πολύβουη ως τον Θερμαϊκό κόλπο και να αισθανθούν τη μαγεία της απέραντης ιστορίας.         Αριστερά: Ρωμαϊκή Αγορά της Θεσσαλονίκης.         Δεξιά: Άποψη του κέντρου της πόλης, από τα βυζαντινά τείχη. Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης Το Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης ιδρύθηκε το 1912 και το κτίριο που στεγάζεται σήμερα εγκαινιάστηκε στις 27 Οκτωβρίου 1962 όταν η πόλη γιόρταζε τα 50 χρόνια από την απελευθέρωσή της. Δημιουργήθηκε από τον αρχιτέκτονα Πάτροκλο Καραντινό.         Αριστερά: Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης         Δεξιά: Ο Κρατήρας του Δερβενίου, Ελληνιστική περίοδος, 330 - 320 π.Χ., Αρχαιολογικό Μουσείο         Αριστερά: Χάλκινος καλυκωτός κρατήρας, έργο μακεδονικού εργαστηρίου. Περίπου 370 π.Χ.         Δεξιά: Πήλινο αρωματοδοχείο. Νεκροταφείο της Σίνδου, ανδρικός τάφος. Γύρω στο 540 π.Χ. Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης Έχει τιμηθεί με το Βραβείο Μουσείου το 2005 από το Συμβούλιο της Ευρώπης και φιλοξενεί μια πλούσια συλλογή έργων και κειμηλίων βυζαντινής και μεταβυζαντινής τέχνης. Μουσείο Λευκού Πύργου Αποτελεί το μουσείο της πόλεως της Θεσσαλονίκης. Μουσείο Ρωμαϊκής Αγοράς Υπόσκαφο Μουσείο στην Αρχαία Αγορά το οποίο στεγάζει ευρήματα του χώρου. Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα Θεσσαλονίκης Το Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα βρίσκεται στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, στην οδό Προξένου Κορομηλά, δίπλα στη Μητρόπολη. Στεγάζεται σε ένα νεοκλασικό κτήριο, σχεδιασμένο από τον Ερνέστο Τσίλλερ μετά από δωρεά του Ανδρέα Συγγρού. Στους χώρους του στεγάζεται επίσης το Κέντρο Έρευνας Μακεδονικής Ιστορίας και Τεκμηρίωσης (ΚΕΜΙΤ).         Αριστερά: Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα         Δεξιά: Φορεσιά Μακεδονομάχου Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης Το λαογραφικό μουσείο της πόλης, με εκθέματα του παραδοσιακού λαϊκού πολιτισμού της Βορείου Ελλάδος. Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης Στεγάζει μια από της σημαντικότερες συλλογές σύγχρονης τέχνης με σημαίνουσα τη συλλογή Γεώργιου Κωστάκη με έργα τέχνης της ρωσικής Αβάν-γκαρντ της δεκαετίας του '20 και αποκτήθηκε το 1997 . Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Το πρώτο μουσείο σύγχρονης τέχνης που ιδρύθηκε στην Ελλάδα. Καλύπτει όλους τους τομείς της σύγχρονης τέχνης, ενώ στεγάζει 2000 έργα και μια πλούσια βιβλιοθήκη. Δημοτική Πινακοθήκη Θεσσαλονίκης (Κάζα Μπιάνκα) Στεγάζει συλλογές χαρακτικών, εικόνων, έργων Θεσσαλονικέων καλλιτεχνών, έργων Νεοελληνικής Τέχνης και έργων του Νικολάου Γύζη. Αριστοτέλειο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Θεσσαλονίκης Αποτελεί μουσείο του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, βρίσκεται στην Προβλήτα Α στο Λιμάνι της Θεσσαλονίκης και στεγάζει τις πανεπιστημιακές συλλογές απολιθωμάτων, ορυκτών, φυτών, ζώων και εντόμων. Μουσείο Ατατούρκ Θεσσαλονίκης Επισκέψιμο έπειτα από συνεννόηση στο σπίτι του ιδρυτή του σύγχρονου Τουρκικού κράτους. Κέντρο Ιστορικής Διαδρομής Εβραϊσμού Θεσσαλονίκης Αποτελεί το μουσείο της ιστορίας και του Ολοκαυτώματος της Εβραϊκής κοινότητας της πόλης. Μουσείο Κρύπτης Ναού Αγίου Δημητρίου Το ανατολικό τμήμα του μεγάλου ρωμαικού λουτρού που μετατράπηκε στα παλαιοχριστιανικά χρόνια σε παρεκκλήσιο και αγίασμα. Κέντρο Διάδοσης Επιστημών και Μουσείο Τεχνολογίας ΝΟΗΣΙΣ Eίναι το μεγαλύτερο τεχνολογικό μουσείο της Ελλάδος, γνωστό και ως Πλανητάριο ή Νόησις. Σιδηροδρομικό Μουσείο Θεσσαλονίκης Βρίσκεται στο Ελευθέριο - Κορδελιό και περιλαμβάνει βαγόνια του Οριάν Εξπρές καθώς και πολλά ιστορικά τεμήρια της ιστορίας των σιδηροδρόμων στην Ελλάδα. Μουσείο Ύδρευσης Θεσσαλονίκης Στεγάζεται σε παλαιό διατηρητέο αντλιοστάσιο της Εταιρείας Ύδρευσης Θεσσαλονίκης. Σκοπός του μουσείου είναι η ενημέρωση για την ιστορία της ύδρευσης αλλά και την ορθή διαχείριση του νερού. Πολεμικό Μουσείο Θεσσαλονίκης Αποτελεί μουσείο μνήμης των αγώνων των Ελλήνων στη νεότερη ιστορία με ιδιαίτερο Χώρο Μνήμης της Αντιδικτατορικής Αντίστασης. Μουσείο Συμμαχικών Κοιμητηρίων Ζέιτενλικ Αφιερωμένο στη δράση της Γαλλικής Συμμαχικής Στρατιάς. Μουσείο Ολοκαυτώματος Ελλάδος Μέσω του Μουσείου και του Συνεδριακού Κέντρου του, θα επιχειρηθεί η ανάδειξη της ιστορίας της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης που αφανίστηκε στο Ολοκαύτωμα. Επίσης θα αποτελεί κέντρο έρευνας για το Ολοκαύτωμα και εκπαιδευτικό κέντρο για την προάσπιση και την προαγωγή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών Πολυχώρος εκθέσεων και εκδηλώσεων υπό την αιγίδα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Μουσείο Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης Στεγάζεται σε ιστορική αποθήκη του λιμένα της πόλης και σε αυτό εκτίθενται κινηματογραφικά αντικείμενα και αναφορά στην ιστορία του ελληνικού κινηματογράφου. Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης Φωτογραφική αποτύπωση της νεοελληνικής ιστορίας και λαογραφίας με χώρο εκθέσεων για τη σύγχρονη φωτογραφική τέχνη. Αντιτορπιλικό Βέλος ΙΙ - Μουσείο Αντιδικτατορικού Αγώνα Το Βέλος ΙΙ (Αντιτορπιλικό) / D-16 είναι αντιτορπιλικό του πολεμικού Ναυτικού που έλαβε ενεργά μέρος στον αντιδικτατορικό αγώνα, πρωτοστατώντας στο Κίνημα του Ναυτικού, που στόχο είχε την εξέγερση του λαού κατά της στρατιωτικής δικτατορίας της 21ης Απριλίου, και το οποίο το 1973, επί Δικτατορίας των Συνταγματαρχών, κατά τη διάρκεια εκπαιδευτικών ασκήσεων του ΝΑΤΟ αποστάτησε και ζήτησε άσυλο στην Ιταλία. Κυβερνήτης του πλοίου ήταν ο Νικόλαος Παππάς (1929–2013) ο οποίος μαζί με έξι αξιωματικούς και εικοσιπέντε υπαξιωματικούς ζήτησαν πολιτικό άσυλο και παρέμειναν εκεί ως πολιτικοί εξόριστοι. Η κίνηση αυτή επέφερε πλήγμα στη Χούντα των Συνταγματαρχών. Όταν εισέβαλαν οι Τούρκοι στην Κύπρο το αντιτορπιλικό Βέλος έσπευσε να βοηθήσει στην άμυνα του νησιού. Σήμερα λειτουργεί ως Μουσείο Αντιδικτατορικού Αγώνα αγκυροβολημένο στον Α' Προβλήτα του Λιμανιού. Μουσείο Ραδιοφωνίας Θεσσαλονίκης Η ιστορία της Ραδιοφωνίας μέσα από αυθεντικά εκθέματα και εποπτικό υλικό. Πολυχώρος Πολιτισμού Πρώην Σχολής Τεχνών και Επαγγελμάτων Το Μηχανουργείο Αξυλιθιώτη ή «Σχολή Τεχνών και Επαγγελμάτων Χαμιδιέ», και τα χιλιάδες εργαλεία, εργαλειομηχανές και άλλα ιστορικά αντικείμενά του αποτυπώνουν τη βιομηχανική –και όχι μόνο– ιστορία της Θεσσαλονίκης στον 20ό αιώνα. Ολυμπιακό Μουσείο Θεσσαλονίκης Γνωστό και ως Αθλητικό Μουσείο, με εκθέματα και παρουσιάσεις σχετικά με τους Ολυμπιακούς Αγώνες και την άθληση. Ελληνικό Φαρμακευτικό Μουσείο Η ιστορία της φαρμακευτικής μέσα από σπάνια αντικείμενα και κειμήλια. Μνημεία Η Θεσσαλονίκη απαριθμεί μνημεία από όλο το φάσμα του ιστορικού χρόνου, με πλειάδα αρχαίων, ελληνιστικών, ρωμαϊκών, πρωτοχριστιανικών και βυζαντινών. Ένα πολύ γνωστό μνημείο και σύμβολο της Θεσσαλονίκης είναι ο Λευκός Πύργος. Άλλα σημαντικά μνημεία είναι η ρωμαϊκή Αγορά (φόρουμ), η Αψίδα του Γαλερίου (Καμάρα) και το μαυσωλείο του (Ροτόντα-Άγιος Γεώργιος), η εκκλησία του Αγίου Δημητρίου, τα τείχη της και πλήθος άλλων βυζαντινών εκκλησιών, όπως η Αγία Σοφία, οι Άγιοι Δώδεκα Απόστολοι, η Παναγία Χαλκέων, ο Άγιος Νικόλαος ο Ορφανός και η Αχειροποίητος. Ακόμη στην Άνω Πόλη δεσπόζει η Μονή Βλατάδων ή Βλαταίων πολύ κοντά στα τείχη του Επταπυργίου και είναι το μοναδικό βυζαντινό μοναστήρι της πόλης που εξακολουθεί να λειτουργεί μέχρι σήμερα. Μακεδονικοί Τάφοι Ο Μακεδονικός Tάφος του Μαιευτηρίου (3ος μ.Χ.), στην οδό Παπαναστασίου και Επικούρου. Στην περιοχή της Θεσσαλονίκης βρέθηκαν μακεδονικοί τάφοι που προβάλλουν τον πλούτο και την καλλιτεχνική αίσθηση των κατοίκων της πόλης στα ελληνιστικά χρόνια.         Αριστερά: Ο Μακεδονικός Tάφος του Μαιευτηρίου (3ος μ.Χ.), στην οδό Παπαναστασίου και Επικούρουα         Δεξιά: Μία από της Μαγεμένες Ρωμαϊκή Αγορά Η ρωμαϊκή Αγορά (φόρουμ) είναι έργο του 2ου-3ου αιώνα μ.Χ., και η στοά της ήταν διπλή, με κίονες που είχαν ανάγλυφες παραστάσεις (σήμερα φυλάσσονται στο Λούβρο). Σήμερα διοργανώνονται εκθέσεις εντός της Κρυπτής Στοάς. Αξιόλογα είναι η πλατεία, τα λουτρά και το ωδείο, που χρησιμοποιείται ως θερινό θέατρο. Επίσης υπήρχε νομισματοκοπείο και βιβλιοθήκη. Στην αγορά υπήρχε μια συστοιχία κιόνων που αποτελούνταν από οκτώ ειδώλεια. Τα αγάλματα αυτά ήταν της Μαινάδας, του Διονύσου, της Αριάδνης, της Λήδας, του Γανυμήδη, του Διόσκουρου, της Αύρας και της Νίκης και ήταν γνωστά στους Θεσσαλονικείς ως οι "Μαγεμένες" (las incantadas στα ισπανοεβραϊκά) οι οποίες μεταφέρθηκαν στο μουσείο του Λούβρου το 1864 από τον Γάλλο παλαιογράφο Εμμανουέλ Μιλέρ, όπου βρίσκονται μέχρι σήμερα. Γαλεριανό συγκρότημα Το Γαλεριανό συγκρότημα συναποτελείται από τέσσερα μνημεία. - Η Ροτόντα, το Πάνθεον της Θεσσαλονίκης είναι κυκλικό κτήριο, με διάμετρο γύρω στα 24μ. Καλύπτεται από ημισφαιρικό τρούλο και κτίστηκε στις αρχές του 4ου αιώνα μ.Χ. για να χρησιμοποιηθεί ως ναός ή μαυσωλείο του Γαλέριου. Επί Αυτοκράτορα Θεοδόσιου μετατράπηκε σε χριστιανική εκκλησία. Σήμερα χρησιμοποιείται ως μουσειακός χώρος. Τελευταία οι έρευνες που έχουν γίνει έχουν αποδείξει ότι η Ροτόντα κτίστηκε από τον Μέγα Κωνσταντίνο. - Η Αψίδα του Γαλερίου χτίστηκε λίγο πριν από το 305 μ.Χ. και λέγεται επίσης Καμάρα. Δίπλα στο σωζόμενο τόξο υπήρχε ένα ακόμα ίδιο, στο σημείο όπου η θριαμβευτική πομπή από τα ανάκτορα συναντούσε τον πλέον πολυσύχναστο δρόμο στη Θεσσαλονίκη. Στα ανάγλυφα απεικονίζεται η νίκη των Ρωμαίων επί των Περσών. - Τα Ανάκτορα του Γαλέριου κτίστηκαν επίσης στις αρχές του 4ου αιώνα στο κέντρο της ρωμαϊκής Θεσσαλονίκης. Σήμερα σώζεται κτιριακό συγκρότημα με δύο ορόφους και με τετράγωνη ανοικτή αυλή. Το Οκτάγωνο βρίσκεται κοντά στη νοτιοδυτική άκρη των ανακτόρων του Γαλέριου. Το μεγάλο κτήριο κοσμείται από ορθομαρμαρώσεις και ψηφιδωτά δάπεδα, όπου ίσως βρισκόταν η αίθουσα του θρόνου. Επίσης από το συγκρότημα των Ρωμαϊκών Ανακτόρων σώζονται κι η Αψιδωτή Αίθουσα που είχε τη χρήση διεξαγωγής συμποσίων, αλλά κι η μισή Βασιλική που ήταν η επίσημη αίθουσα ακροάσεων του αυτοκράτορα. - Ο Ιππόδρομος βρισκόταν δίπλα στα ανατολικά τείχη της πόλης (σημερινή Πλατεία Ιπποδρoμίου). Είχε μήκος 500 μέτρα και πλάτος 125. Λειτουργούσε μέχρι και τον 7ο αιώνα μ.Χ. Σ' αυτόν έγινε η σφαγή 7.000 Θεσσαλονικέων το 390 μ.Χ. μετά από εντολή του αυτοκράτορα Θεοδόσιου. Σήμερα, η Πλατεία Ιπποδρομίου διασώζει το όνομα αλλά παραπέμπει και με το μακρόστενο σχήμα της στον Ιππόδρομο της Θεσσαλονίκης του οποίου σώζονται ελάχιστα τμήματα, διατηρημένα στα υπόγεια των παρακείμενων πολυκατοικιών. Ναός Αφροδίτης Ο υστεροαρχαϊκός ναός της Αφροδίτης είχε αρχικά κτισθεί στην περιοχή της σημερινής Νέας Μηχανιώνας αλλά στους πρώιμους αυτοκρατορικούς χρόνους μεταφέρθηκε στη Θεσσαλονίκη και συγκεκριμένα στην περιοχή των ιερών (σήμερα περιοχή Διοικητηρίου). Για τον λόγο αυτό οι αρχαιολόγοι τον κατέταξαν στην κατηγορία των περιπλανώμενων ναών ενώ εξάγεται το συμπέρασμα ότι ο ναός χρησιμοποιήθηκε ως ναός αυτοκρατορικής λατρείας. Αρχιτεκτονικά κατάλοιπα του ναού είναι ορατά στην Πλατεία Αντιγονιδών (στη διασταύρωση των οδών Κρυστάλλη και Διοικητηρίου ή αλλιώς Καραολή και Δημητρίου) ενώ πολλά ιωνικά αρχιτεκτονικά μέλη του εκτείθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκη         Αριστερά: Άποψη της ρωμαϊκής αγοράς.         Δεξιά: Μνημειακό Κρηναίο οικοδόμημα οδού Εγνατία (4ος μ.Χ. αιώνας). Άλλα μνημεία - Η Στήλη των Όφεων στο αρχικό τμήμα της οδού Αγίου Δημητρίου - Το Μνημειακό Κρηναίο οικοδόμημα οδού Εγνατία (4ος μ.Χ. αιώνας) - Ο Ρωμαϊκός Ιππόδρομος Θεσσαλονίκης κτίσθηκε στα τέλη του 3ου αι. μ.Χ. και σήμερα τμήματά του σώζονται επισκέψιμα στο υπόγειο του Ναού Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης Ιπποδρομίου και σε άλλα σημεία. Βυζαντινοί ναοί και μονές Οι βυζαντινοί ναοί της Θεσσαλονίκης αποτελούν σημαντικό δείγμα της εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής και τέχνης των πρώιμων χριστιανικών χρόνων και της Βυζαντινής Περιόδου. Ο πιο αντιπροσωπευτικός είναι ο Ναός του Αγίου Δημητρίου, που κτίστηκε τον 7ο αιώνα στα ερείπια παλαιότερου ναού. Καταστράφηκε από πυρκαγιά, αναστηλώθηκε και επαναλειτούργησε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Επίσης, στη νοτιοανατολική γωνία της βασιλικής του Αγίου Δημητρίου, βρίσκεται το παρεκκλήσι του Αγίου Ευθυμίου του 11ου αιώνα με τοιχογραφίες του 1303 που αποδίδονται στον Μανουήλ Πανσέληνο. Άλλοι παλαιοχριστιανικοί και βυζαντινοί ναοί της πόλης είναι: - Η Παναγία Αχειροποίητος είναι τρίκλιτη βασιλική που χτίστηκε στα μέσα του 5ου αιώνα. Διαθέτει τοιχογραφίες του 13ου αιώνα. - Ο Όσιος Δαβίδ, που βρίσκεται στην Άνω Πόλη και χρονολογείται από τον 5ο αιώνα. Παλιά ήταν καθολικό της Μονής Λατόμου. Διαθέτει τοιχογραφίες και ένα σημαντικό ψηφιδωτό που παριστάνει το όραμα του Ιεζεκιήλ. Στα ΒΑ του ναού σώζεται το αγίασμα της Αγίας Ζώνης, όπου υπάρχει πηγή που αναβλύζει από το πολύχρωμο βράχο με σταλακτίτες και δημιουργεί μία μικρή λιμνούλα. - Η Αγία Σοφία που οικοδομήθηκε τον 7ο αιώνα στη θέση παλαιότερης πεντάκλιτης βασιλικής. Ο τρούλος της διαθέτει ψηφιδωτό διάκοσμο, όπου απεικονίζεται η Θεία Ανάληψη. - Η Παναγία των Χαλκέων οικοδομήθηκε το 1028 και που είναι σταυροειδής εγγεγραμμένος ναός με τρούλο. Οφείλει την ονομασία της επειδή επί Τουρκοκρατίας λειτουργούσαν εκεί πολλά χαλκωματάδικα. Σώζονται τοιχογραφίες, κυρίως στη δυτική πλευρά του. - Ο Ναός του Σωτήρος οικοδομήθηκε γύρω στα 1340 ως ταφικό παρεκκλήσιο. Είναι τετράγωνος ναός με τρούλο. Διασώζονται τοιχογραφίες. - Η Αγία Αικατερίνη που χτίστηκε τον 14ου αιώνα σε ρυθμό σταυροειδούς τετρακίονου με τρούλο. Σώζονται στο εσωτερικό του ναού ίχνη τοιχογραφιών. - Οι Άγιοι Απόστολοι χρονολογείται από τις αρχές του 14ου αιώνα και αποτελούσε καθολικό μονής που ίδρυσε ο πατριάρχης Νήφων Α΄. Πρόκειται για πεντάτρουλο ναό με νάρθηκα. Στο εσωτερικό του ναού σώζονται σημαντικά ψηφιδωτά και τοιχογραφίες. - Ο Άγιος Νικόλαος Ορφανός κτίστηκε τον 14ο αιώνα ως καθολικό μονής και σώζονται τοιχογραφίες σε καλή κατάσταση. - Ο Άγιος Παντελεήμων του 14ου αιώνα, που αποτελούσε παλιότερα καθολικό μονής. Κτήτοράς του ήταν ο Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Ισαάκ. Είναι σταυροειδής εγγεγραμμένος τετρακίονος με τρούλο. Διασώζονται λίγες τοιχογραφίες. - Η Μονή Βλατάδων είναι καθολικό μονής και κτίστηκε τον 14ο αιώνα από τον Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Δωρόθεο Βλάτη. Από τον αρχικό ναό σώζεται μόνο το ιερό και ο κυρίως ναός. - Ο ναός του Προφήτη Ηλία κτίστηκε τον 14ο αιώνα και ήταν καθολικό μονής. Διαθέτει τοιχογραφίες που δεν είναι σε καλή κατάσταση. - Ο ναός των Παμμεγίστων Ταξιαρχών, που βρίσκεται στην Άνω Πόλη οικοδομήθηκε στο δεύτερο μισό του 14ου αιώνα και ήταν καθολικό μονής. Από τον αρχικό ναό σώζεται μόνο το ανατολικό τμήμα του αρχικού κτηρίου, με την αψίδα του ιερού. Εκτός των παραπάνω ναών που βρίσκονται σε χρήση στη Θεσσαλονίκη έχουν βρεθεί μετά από ανασκαφές αρχιτεκτονικά κατάλοιπα και άλλων ναών όπως: - Χριστιανικός ναός του πρώτου μισού του 5ου αιώνα μ.Χ., πιθανώς κοιμητηριακού χαρακτήρα σε τόπο μαρτυρίου, στη συμβολή της οδού Αγίου Δημητρίου με τη Λεωφόρο Μίκη Θεοδωράκη. - Παλαιοχριστιανική βασιλική του 6ου αιώνα μ.Χ. στην Ξηροκρήνη (εντοπίστηκε στην οδό Μαργαροπούλου 20 – πίσω από τον Νέο Σιδηροδρομικό Σταθμό). Οι δύο αυτοί ναοί πιθανον συνδέονται με τη μνήμη του αγίου Νέστορα ή των τριών αδελφών μαρτύρων Αγάπης, Ειρήνης και Χιονίας καθώς το μαρτύριο των τεσσάρων αγίων συνδέεται με την περιοχή. - Παλαιοχριστιανικός ναός στην Πλατεία Δημοκρατίας, ο οποίος ανακαλύφθηκε στις ανασκαφές του Μετρό και βρίσκεται παρυφές του δυτικού αρχαίου νεκροταφείου. - Το μνημειώδες παλαιοχριστιανικό Οκτάγωνο του Βαρδαρίου, ο μεγάλος ναός οκταγωνικής κάτοψης που σήμερα είναι ορατά κατάλοιπά του. - Παλαιολόγειος Ναός και Νεκροταφείο με δεκάδες ταφές και κτερίσματα στην Ακρόπολη της Θεσσαλονίκης στην οδό Στεργίου Πολυδώρου 5. Αριστουργηματικό έργο της δεύτερης δεκαετίας του 14ου αιώνα (1310–1320) του ναού αποτελεί η τοιχογραφία της Πλατυτέρας. - Ναός στην Πλατεία Συντριβανίου, ο οποίος ανακαλύφθηκε στις ανασκαφές του Μετρό και βρίσκεται παρυφές του ανατολικού νεκροταφείου. - Ναός του Αγίου Μερκουρίου ή του Αγίου Θεοδώρου, κατάλοιπα του οποίου διασώζονται στο υπόγειο του σύγχρονου ναού Αγίων Θεοδώρων και Αγίας Αναστασίας Συκεών. - Βασιλική που βρέθηκε κατά την κατασκευή της σημερινής οδού Γ' Σεπτεμβρίου. - Βυζαντινός ναός Αγίας Κυριακής επί της οδού Εγνατία στη σημερινή Πλατεία Δημοκρατίας, ο οποίος μετατράπηκε σε τζαμί, μετά την απελευθέρωση αποδόθηκε εκ νέου στη χριστιανική λατρεία και τελικώς κάηκε στην πυρκαγιά του 1917. Στο σημείο κτίσθηκε το ξενοδοχείο Βιέννη. - Πρωτοχριστιανικό βαπτιστήριο του Αγίου Ιωάννη που αποτελείται από ένα εξάγωνο κτίριο με την κολυμβήθρα στο μέσον. Βρίσκεται στη διασταύρωση των οδών Μακένζυ Κινγκ, Ικτίνου και Παύλου Μελά. Βυζαντινά λουτρά Το μοναδικό σωζόμενο βυζαντινό λουτρό βρίσκεται στην οδό Θεοτοκοπούλου, στο Κουλέ Καφέ, στην Άνω Πόλη. Χρονολογείται στα τέλη 12ου-αρχές 13ου αιώνα και είναι στεγασμένο με τρούλο και καμάρες. Βυζαντινά Συστήματα Ύδρευσης Για την ύδρευση της πόλης χρησιμοποιούνταν κινστέρνες (κτιστές δεξαμενές) για τη συλλογή του πόσιμου ύδατος, οι οποίες διασώζονται σε διάφορα σημεία. Η κινστέρνα του βυζαντινού μοναστηριού των Βλατάδων αλλά και η κινστέρνα δίπλα στον Ναό των Αγίων Αποστόλων (που αποτελούσε μονή επί Βυζαντίου), διατηρούνται έως σήμερα. Επίσης κινστέρνες βρίσκονται στη συμβολή των οδών Ολυμπιάδος και Αγίας Σοφίας αλλά και στο υπόγειο σύγχρονου κτίσματος στην οδό Τσιμισκή 48, εκεί που στα βυζαντινά χρόνια υπήρχε η μονή της Παναγίας Ελεούσας. Στη σημερινή περιοχή της Πολίχνης διατηρούνται πέντε βυζαντινοί νερόμυλοι, που αποτελούσαν την πιο κοινή μηχανή του Βυζαντίου και η οικονομική τους σημασία ήταν μεγάλη. Το υδρομυλικό σύστημα αναπτύχθηκε κατά μήκος του ρέματος, το οποίο πήγαζε από το όρος Χορτιάτης και κατέληγε στον Θερμαϊκό Κόλπο. Η Βυζαντινή κρήνη της Ξηροκρήνης διασώζεται έως σήμερα επί της οδού Διδασκαλίσσης Βασιλικής Παπαθανασίου 42 και είναι ιστορικό διατηρητέο μνημείο προστατευόμενο από το Υπουργείο Πολιτισμού. Άλλα παλαιοχριστιανικά και βυζαντινά μνημεία Βόρεια σιγμοειδής (σίγμα) ημικυκλική πλατεία με αναβρυτήριο (συντριβάνι) στο κέντρο του (6ος αιώνας μ.Χ), καθώς και κρηναίο οικοδόμημα στη διασταύρωση του μαρμαρόστρωτου decumanus maximus (σημερινή οδός Εγνατία) με τον cardo της οδού Αγίας Σοφίας. Η ανέγερση του κρηναίου χρονολογείται στον 4ο αιώνα, συγχρόνως με την ανακατασκευή του μαρμαρόστρωτου δρόμου decumanus. Μετασκευάστηκε στα μέσα του 5ου αιώνα και παρέμεινε σε χρήση έως και μετά τον 6ο αιώνα. Η ανοικοδόμησή του μαζί με το κρηναίο της οδού Εγνατία, τρία μόλις τετράγωνα ανατολικότερα, φανερώνει ότι στο β' μισό του 4ου αιώνα συντελείται στη Θεσσαλονίκη εκτεταμένο πρόγραμμα αστικής αναδιοργάνωσης και εξωραϊσμού στα πρότυπα της αρχαιότητας. Είναι το πέμπτο γνωστό κρηναίο στη Θεσσαλονίκη. Εκτός από την κρήνη που διατηρείται επί της οδού Εγνατία, τρία άλλα μικρότερα έχουν εντοπιστεί στο κέντρο της πόλης: το νυμφαίο σε οικόπεδο της οδού Φιλίππου 91, αυτό στο άγιασμα του Αγίου Ιωάννη, καθώς και η αρχική μορφή της μετέπειτα βυζαντινής κρήνης αγιάσματος στην κρύπτη της βασιλικής του Αγίου Δημητρίου. Οθωμανική περίοδος Οχυρωματικά έργα Στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης δεσπόζει ο Λευκός Πύργος, που χτίστηκε μετά την άλωση της πόλης από τους Οθωμανούς (1430) και αποτελούσε μέρος της οχύρωσης της πόλης. Ο πύργος είναι κυκλικός, ύψους 37 μέτρων και έλαβε το προσωνύμιο "Πύργος του Αίματος" επειδή χρησιμοποιούνταν ως φυλάκιο για τη φρουρά και φυλακή (λειτουργούσε ως φυλακή για τους Γενίτσαρους). Σήμερα λειτουργεί ως εκθεσιακός χώρος και στεγάζει τη μόνιμη έκθεση που αφορά τη Θεσσαλονίκη από την εποχή της ίδρυσής της το 316/15 π.Χ. μέχρι τις μέρες μας. Άλλο οχυρωματικό έργο είναι το Φρούριο Βαρδαρίου, γνωστό ως Τοπ Χανέ, οικοδομημένο το 1546, που περιλαμβάνει πύργο της κύριας πύλης και οκταγωνικό πύργο στο νοτιοδυτικό άκρο του. Βρίσκεται στην περιοχή Βαρδαρίου εκεί όπου υπήρχε επί ρωμαϊκής και βυζαντινής εποχής η Πύλη Αξιού. Οθωμανικά Τεμένη Δύο από τα σωζόμενα μουσουλμανικά τεμένη της περιόδου της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας είναι το Αλατζά Ιμαρέτ και το Αλκαζάρ, που οικοδομήθηκε το 1467 και ανοικοδομήθηκε το 1620. Το πρώτο μιμείται τη βυζαντινή αρχιτεκτονική ως προς την τοιχοδομία και έλαβε το όνομά του επειδή κοντά στο τζαμί λειτουργούσε πτωχοκομείο (ιμαρέτ). Το δεύτερο έως και τις αρχές του 21ου αι. στέγαζε διάφορα καταστήματα και κινηματογράφο και σήμερα βρίσκεται υπό εργασίες στήριξης και αποκατάστασης. Ένα ακόμα σημαντικό μνημείο αυτής της περιόδου είναι το Γενί Τζαμί, που κτίστηκε το 1902 από τον Ιταλό αρχιτέκτονα Βιταλιάνο Ποζέλι και χρησίμευε ως τόπος λατρείας για τους Εβραίους που είχαν εξισλαμιστεί, τους επονομαζόμενους ντονμέδες (Donmeh). Έχει δύο ορόφους και συμβαδίζει με την εκλεκτικιστική αρχιτεκτονική του 20ού αιώνα. Μετά την απέλαση των Ντονμέδων (1924) στο κτήριο στεγάστηκε το νεοσύστατο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, έως ότου μεταφερθεί στο νέο του κτήριο στη Λεωφόρο Στρατού. Σήμερα χρησιμοποιείται ως εκθεσιακός χώρος. Τέλος, στο στρατόπεδο του Παύλου Μελά σώζεται και το τζαμί του Λεμπέτ, το οποίο χτίστηκε για τους εγκλείστους μουσουλμάνους στο στρατόπεδο. Το κτίριο τη δεκαετία του 1990 στα πλαίσια της διάνοιξης της Λεωφόρου Μίκη Θεοδωράκη (τότε Λαγκαδά), μεταφέρθηκε βορειότερα κατά 12 με 15 μέτρα. Μετά τη μεγάλη πυρκαγιά του 1917 κατεδαφίστηκαν όλα τα μουσουλμανικά τεμένη της Θεσσαλονίκης εκτός από τα τέσσερα προαναφερθέντα (Αλκαζάρ, Γενί Τζαμί, Αλατζά Ιμαρέτ, Τζαμί του Λεμπέτ), ενώ καθαιρέθηκαν το 1925 όλοι οι μιναρέδες εκτός αυτού της Ροτόντας, ώστε να αποκατασταθεί η βυζαντινή αρχιτεκτονική των ναών. Λουτρά Το 1444 κτίστηκε το πρώτο οθωμανικό λουτρό στη Θεσσαλονίκη, το Μπέη Χαμάμ (Λουτρά Παράδεισος) το οποίο είναι και το μεγαλύτερο στην Ελλάδα. Το κτήριο αποκαταστάθηκε από την Αρχαιολογική Υπηρεσία και είναι επισκέψιμο. Άλλα σωζόμενα λουτρά της εποχής της Τουρκοκρατίας είναι τα Λουτρά Φοίνιξ στην περιοχή των Δώδεκα Αποστόλων, το Γιαχουντί Χαμάμ (Λουτρό των Εβραίων) στην περιοχή Λουλουδάδικα, αμφότερα του 16ου αιώνα, και το Γενί Χαμάμ (γνωστό και ως Αίγλη). Μεταβυζαντινοί ναοί Κατά τον 18ο και 19ο αιώνα (και πριν την Απελευθέρωση του 1912) κτίσθηκαν στην πόλη της Θεσσαλονίκης ναοί (λεγόμενοι μεταβυζαντινοί) όπως ο Άγιος Μηνάς, η Νέα Παναγία, ο Άγιος Αντώνιος, η Υπαπαντή, η Παναγούδα (Παναγία Γοργοεπήκοος), ο Άγιος Χαράλαμπος, η Αγία Παρασκευή Ξηροκρήνης, ο Άγιος Αθανάσιος, η Παναγία Λαοδηγήτρια, ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς (Άγιος Δημήτριος τότε) και ο μεταβυζαντινός ναός του Αγίου Αθανασίου, ο οποίος κτίσθηκε το 1818 στον Εύοσμο. Ακόμη την ίδια περίοδο κτίσθηκαν ναοί, που όμως δεν υφίστανται σήμερα, καθώς στη θέση τους βρίσκονται νέοι ναοί που ξανακτίστηκαν στις ίδιες θέσεις αργότερα, όπως ο Άγιος Νικόλαος της Αρχαίας Αγοράς έργο του Μαξιμιλιανού Ρούμπενς του 1936 στην πλατεία της Αρχαίας Αγοράς (στη θέση του Αγίου Νικολάου του Τρανού που κάηκε κατά την πυρκαγιά του 1917). Σε θέσεις προϋπάρχοντων ναών κτίσθηκαν μετά το 1950: ο Άγιος Κωνσταντίνος Ιπποδρομίου, ο Άγιος Υπάτιος (στη θέση του οποίου κτίσθηκε η Παναγία Δέξια) και η Αγία Θεοδώρα. Άλλα μνημεία της Οθωμανικής περιόδου Αξίζει να αναφερθεί στα μνημεία της περιόδου και η σκεπαστή αγορά υφασμάτων (Μπεζεστένι), (τουρκ.: bezesten), που χρονολογείται από τα τέλη του 15ου αιώνα. Είναι ένα από τα δύο σωζόμενα σήμερα μπεζεστένια στην Ελλάδα (το άλλο μπεζεστένι βρίσκεται στις Σέρρες). Το μπεζεστένι και σήμερα στεγάζει μικρά καταστήματα με υφάσματα. Στην Άνω Πόλη (πλατεία Τερψιθέας) βρίσκεται ο Τουρμπές Μουσά Μπαμπά, ο οποίος είναι ένα οθωμανικό ταφικό μνημείο / μαυσωλείο (δηλαδή τουρμπές) και χρονολογείται από τον 16ο αιώνα. Το σχήμα του είναι οκταγωνικό και εκεί βρίσκεται θαμμένος ο Μουσά Μπαμπά, ένας άγιος μουσουλμάνος μπαμπά του τάγματος των Μπεκτασήδων δερβίσηδων. Η σημερινή αυλή της Τερψιθέας στο παρελθόν αποτελούσε την αυλή ενός τεκέ (μοναστηριού Μπεκτασήδων Δερβίσηδων). Το Νοσοκομείο "Άγιος Δημήτριος" χτίστηκε περί το 1900, πιθανώς σε σχέδια του Βιταλιάνο Ποζέλι που διέπονται από απόλυτη συμμετρία. Οι αυθεντικές αρχές είναι κλασικιστικές, ενώ χρησιμοποιούνται και αναγεννησιακά στοιχεία. Το ιστορικό κτίριο του Νοσοκομείου μαζί με τον περιβάλλοντα χώρο χαρακτηρίστηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού διατηρητέο έργο τέχνης. Το Κτήριο εργαστηρίων της Σχολής Τεχνών & Επαγγελμάτων «Χαμιδιέ», κατασκευάστηκε το 1903 και αποτελούσε τμήμα του οθωμανικού ορφανοτροφείου «Ισλαχανέ», το οποίο ιδρύθηκε το 1874 από τη μουσουλμανική κοινότητα της Θεσσαλονίκης, για ορφανά αγόρια κάθε θρησκείας. Στη Σχολή λειτουργούσε ξυλουργείο, μηχανουργείο, χυτήριο και σιδηρουργείο όπου φοιτούσαν ορφανά παιδιά. Με την απελευθέρωση της πόλης το κτήριο περιήλθε στο Δημόσιο, το οποίο από το 1920 και μετά το εκμίσθωνε σε ιδιώτες προκειμένου να στεγαστούν βιοτεχνικές χρήσεις, ανάλογες με τα αρχικά εργαστήρια που υπήρχαν στη Σχολή. Το 1992 το κτήριο χαρακτηρίστηκε από το ΥΠ.ΠΟ. ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο συμπεριλαμβανομένου του εξοπλισμού του. Στο νοτιανατολικό τμήμα της παλιάς πόλης, νότια της οδού Τσιμισκή και σε μικρή απόσταση από τη θάλασσα και τον Λευκό Πύργο βρίσκεται ο ναός της Νέας Παναγίας ένα κεραμοσκεπές κτίσμα που κτίσθηκε μετά το 1727.         Αριστερά:Το μπεζεστένι Θεσσαλονίκης.         Δεξιά: Η Μονή Λαζαριστών στη Σταυρούπολη. Στη Σταυρούπολη κτίσθηκε το 1886 η Μονή Λαζαριστών, από μοναχούς του τάγματος του Αγίου Βικεντίου του Παύλου, ευρέως γνωστοί ως Λαζαριστές. Η Μονή Λαζαριστών κρίθηκε ετοιμόρροπη το 1978, λόγω των καταστροφών που προκάλεσαν οι σεισμοί και εγκαταλείφθηκε. Το 1980 το κτίριο κηρύχθηκε διατηρητέο λόγω της ιστορικής αλλά και αρχιτεκτονικής του αξίας. Το 1983 αγοράστηκε από το Ελληνικό Δημόσιο για τον εορτασμό των 2300 χρόνων της Θεσσαλονίκης και χαρακτηρίστηκε ως Πολιτιστικό Κέντρο. Εντάχθηκε στο πρόγραμμα των μεγάλων έργων που πραγματοποιήθηκαν από τον Οργανισμό Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης "Θεσσαλονίκη 1997", το 1996 ξεκίνησαν οι εργασίες αναστήλωσης και προσθήκης στο αρχικό κτίσμα ενώ το συγκρότημα της Μονής Λαζαριστών αποπερατώθηκε το 1997. Σήμερα στη Μονή Λαζαριστών στεγάζεται το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης καθώς και υποδομές του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος, όπως η θεατρική Σκηνή Σωκράτης Καραντινός, το Μικρό Θέατρο και η Δραματική Σχολή. Στη διαμορφωμένη πλατεία της Μονής Λαζαριστών λαμβάνει χώρα το ετήσιο Φεστιβάλ Μονής Λαζαριστών, με συναυλίες και δρώμενα κάθε καλοκαίρι. Σήμερα το κτιριακό συγκρότημα στεγάζει δυο θεατρικές σκηνές του Κρατικού Θεάτρου της Βορείου Ελλάδος καθώς και το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης. Άλλες πολυτελείς επαύλεις, που κτίσθηκαν πριν την Απελευθέρωση της πόλης στις αρχές του 20ού αιώνα, είναι η Βίλα Πετρίδη, η Κάζα Μπιάνκα και η Βίλα Μορντώχ που αποκαταστάθηκαν και σήμερα στεγάζουν εκθέσεις και πολιτιστικές δράσεις του Δήμου Θεσσαλονίκης. Σύγχρονα μνημεία Η πρώτη μεγάλη νεότερη μνημειακή αστική παρέμβαση στην πόλη έγινε μετά την πυρκαγιά του 1917. Στο πλαίσιο της αστικής ανάπλασης δημιουργήθηκε η Πλατεία Αριστοτέλους, σχεδιασμένη από τον Γάλλο αρχιτέκτονα και πολεοδόμο Ερνέστ Εμπράρ με τον κύριο άξονά της κάθετο προς τη θάλασσα και στοές με νεοβυζαντινά χαρακτηριστικά. Το πλέον αναγνωρίσιμο από τα σύγχρονα μνημεία της πόλης είναι ο Πύργος του ΟΤΕ, έργο του αρχιτέκτονα Αλέξανδρου Αναστασιάδη, στην είσοδο της ΔΕΘ. Κτίστηκε το 1969 για να στεγάσει το περίπτερο του ΟΤΕ. Η ΔΕΘ/Helexpo αποτελεί συγκρότημα εκθεσιακών περιπτέρων και τα κτίρια ακολουθούν τις σύγχρονες τάσεις της αρχιτεκτονικής. Στη Νέα Παραλία βρίσκεται σε περίοπτη θέση ο ανδριάντας του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ο οποίος ανεγέρθηκε το 1970, στην Πλατεία Αγίας Σοφίας ο ανδριάντας του Μητροπολίτη Χρυσοστόμου Σμύρνης, έργο του Απάρτη, στην Πλατεία Ελευθερίας το μνημείο του Ολοκαυτώματος των Εβραίων της Θεσσαλονίκης και στη Λεωφόρο Μεγάλου Αλεξάνδρου το Μνημείο Θρακών Ηρώων 1821, αφιερωμένο στους Αντώνη και Δόμνα Βισβίζη. Στο νοτιοανατολικό άκρο της Νέας Παραλίας κτίσθηκε το πρώτο κτήριο Μ1 του Μεγάρου Μουσικής με βυζαντινές αρχιτεκτονικές αναφορές ενώ το κτήριο Μ2 είναι σχεδιασμένο από τον Ιάπωνα αρχιτέκτονα Αράτα Ισοζάκι και αποτελεί δείγμα του μοντέρνου αρχιτεκτονικού ρεύματος. Η Νέα Παραλία έλαβε την τελική της μορφή το 1972. Τα χαρακτηριστικότερα γλυπτά της πόλης αποτελούν το Γλυπτό ΔΕΘ στην Πλατεία Συντριβανίου και οι Ομπρέλες (1997) στη Νέα Παραλία, αμφότερα έργα του Γιώργου Ζογγολόπουλου. Επίσης, η Λουόμενη στο σιντριβάνι στην Πλατεία Βασιλικού Θεάτρου και το Αγόρι που σφυρίζει στην Πλατεία Ναυαρίνου, έργα του Νικόλαου Παυλόπουλου.         Αριστερά: Η «Λουόμενη» (Νικόλας Παυλόπουλος, 1969), Πάρκο Βασιλικού Θεάτρου.         Δεξιά: Οι ομπρέλες του Ζογγολόπουλου. Σημαντικά σύγχρονα αρχιτεκτονικά μνημεία χαρακτηρίζονται τα κτίρια του Α.Π.Θ. που ανήκουν στο μοντέρνο κίνημα της αρχιτεκτονικής (Πολυτεχνική Σχολή, Αίθουσα Τελετών Πολυτεχνείου, Θεολογική Σχολή, Σχολή Νομικών, Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών, Κεντρική Βιβλιοθήκη, κτίριο Διοίκησης και Αίθουσα Τελετών Α.Π.Θ). Κηρυγμένα επισήμως ως διατηρητέα μνημεία νεότερης κληρονομιάς είναι τα κτίρια του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης (1962 - του αρχιτέκτονα Πάτροκλου Καραντινού) και του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού (1994 - του αρχιτέκτονα Κυριάκου Κρόκου). Ένα μεγάλο κεφάλαιο στην ιστορία της Θεσσαλονίκης ήταν το βιβλιοπωλείο του Μόλχο, το παλαιότερο της πόλης και το μοναδικό εκείνη την εποχή που διέθετε ξένα βιβλία και περιοδικά. Το βιβλιοπωλείο ιδρύθηκε από τον Ισαάκ Μόλχο το 1888, και στεγάστηκε σε κτίριο της οδού Σαμπρή Πασά (σημερινή Βενιζέλου). Το κτίριο καταστράφηκε στην πυρκαγιά του 1917 και μετά από κάποια χρόνια το βιβλιοπωλείο, μεταφέρθηκε στο ισόγειο, δεξιά της εισόδου, στο Μέγαρο Κόφφα. Ιστορικά Καφενεία - Εστιατόρια Πριν την πυρκαγιά του 1917, στο ιστορικό κτίριο στη συμβολή της Λεωφόρου Νίκης με την Ελευθ. Βενιζέλου, υπήρχε στο ισόγειο το «Μεγάλο Καφεζυθοπωλείον Κρυστάλ» ενώ στον 1ο όροφο η λέσχη Ο Κύκλος της Σαλονίκης (Circle de Salonique). Το κτίριο υπέστη σοβαρές ζημιές από την πυρκαγιά του 1917, το ισόγειο ωστόσο συνέχισε να λειτουργεί με διάφορα καταστήματα μέχρι την κατεδάφιση του το 1928. Το εστιατόριο «Όλυμπος-Νάουσα» κατασκευάστηκε το 1926 από τον αρχιτέκτονα Ζακ Μωσσέ στη Λεωφόρο Νίκης 5. Λειτούργησε από το 1927 έως και το 1994. Το κτήριο αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα εκλεκτικισμού, με αρχιτεκτονικά και διακοσμητικά στοιχεία που παραπέμπουν στην μπελ επόκ και τον νεοκλασικισμό. Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό στη διακόσμηση της πρόσοψης, αποτελούν τα διακοσμητικά μενταγιόν με κεφαλή γυναίκας και άνδρα. Όσον αφορά τα ιστορικά καφενεία-ζαχαροπλαστεία από τα παλαιότερα είναι το καφεζαχαροπλαστείο "Ντορέ" που ξεκίνησε το 1908, από τον Θεσσαλονικέα Αλφρέδο Μορατόρι, στην οδό Εθνικής Αμύνης και έκλεισε με την πυρκαγιά του 1917 και ξανανοίγει λίγο αργότερα στο ίδιο σημείο σε σχέδια του Ιταλού αρχιτέκτονα Βιταλιάνο Ποζέλι. Το 1933 το "Ντορέ" στεγάστηκε στην περιοχή Λευκού Πύργου και από το 1995 λειτουργεί στην οδό Τσιρογιάννη ως ζυθεστιατόριο με το όνομα "Ντορέ Ζύθος". Το παλαιότερο σε λειτουργία καφενείο είναι Το Καφαντάρι στην περιοχή των Δώδεκα Αποστόλων, στην αρχή της οδού Αγίου Δημητρίου. Κατασκευάστηκε το 1917 από τον Ωραιόπουλο, πολιτικό μηχανικό που κατασκεύασε πολλά ακόμα κτίρια σε όλη τη γύρω περιοχή. Αποτελούσε καφενείο και λαϊκό κέντρο διασκέδασης με ορχήστρα και μουσικά σχήματα της εποχής. Ιστορικά Ξενοδοχεία         Αριστερά: Ξενοδοχείο Βιέννη.         Δεξιά: Ξενοδοχείο Ηλέκτρα Παλάς - Ξενοδοχείο "Σπλέντιτ": Κατασκευάστηκε το 1910 και καταστράφηκε από την πυρκαγιά του 1917. Στη θέση του, το 1922–26 κατασκευάστηκε το Ξενοδοχείο Μεντιτερανέ σε σχέδια του Μαρίνου Δελλαδέτσιμα, το οποίο έπαθε ζημιές στον σεισμό του 1978 και κατεδαφίστηκε. - Ξενοδοχείο "Βιέννη", 1929–1931, Αρχιτέκτων: Γεώργιος Καμπανέλλος, Εγνατία 2-4. - Ξενοδοχείο "Kinissi Palace" (πρώην "Μοντέρν"), Αρχιτέκτων: Μ. Βασιλείου 1920 & Κ. Κοκορόπουλος-Ι. Ζαχαριάδης 1924, Εγνατία & Συγγρού. - Ξενοδοχείο "Κολόμβου", 1922, Αρχιτέκτων: Ελευθέριος Πάικος, Λέοντος Σοφού & Βαλαωρίτου. - Ξενοδοχείο "Αύγουστος", 1923, Αρχιτέκτων: Ξενοφών Παιονίδης, Σβορώνου & Πτολεμαίων. - Ξενοδοχείο "Νέα Μητρόπολις", 1924, Αρχιτέκτων: Ι. Δημητριάδης, Συγγρού & Πτολεμαίων. - Ξενοδοχείο "Andromeda" (πρώην Κοντινεντάλ), 1929, Αρχιτέκτων: Ζακ Μωσσέ, Κομνηνών 5 & Καλαποθάκη. - Ξενοδοχείο "Εμπορικόν", 1935, Αρχιτέκτων: Δημήτριος Βαρβέρης, Συγγρού 14 & Εγνατία. - Ξενοδοχείο "Ηλέκτρα Παλάς", 1962, Αρχιτέκτων: Φ. Βώκος, Πλατεία Αριστοτέλους. - Ξενοδοχείο "City", 1963, Αρχιτέκτων: Γαβριήλ Βαγιανός & Αχιλλέας Μηνιάτης, Κομνηνών 11 - Ξενοδοχείο «Μακεδονία Παλάς» (Γραφείο Δοξιάδη, 1962–1971), Νέα Παραλία Ιστορικοί Κινηματογράφοι - Σινεμά "Ολύμπιον", Αρχικά λειτούργησε ως Θέατρο ποικιλιών «Ολύμπια», ενώ ο κινηματογράφος κτίστηκε μετά το 1911 και ήταν η πρώτη κινηματογραφική αίθουσα στα Βαλκάνια. Βρισκόταν στην παραλιακή οδό, μεταξύ πλατείας Ελευθερίας και ξενοδοχείου "Σπλέντιτ". - Κινηματογράφος "Διονύσια", Έτος κατασκευής 1925, Αρχιτέκτων: Λεονάρντο Τζενάρι, Οδός Αγίας Σοφίας, Ο κινηματογράφος με πρόσοψη αρχαίου αιγυπτιακού ναού, θέμα ιδιαίτερα προσφιλές εκείνη την εποχή, έκλεισε στις αρχές του 1970 και κατεδαφίσθηκε το 1973. - Κινηματογράφος "Μακεδονικόν", Έτος κατασκευής 1930, Αρχιτέκτων: Γεώργιος Μανούσος, Δημ. Μαργαρίτη 5 και Φιλ. Εταιρείας 24. - Κινηματογράφος "Ηλύσια", Έτος κατασκευής 1930, Αρχιτέκτων Λέανδρος Ζωίδης, Πλατεία Φαναριωτών. - Σινέ "Απόλλων", Βασ. Γεωργίου 42, Αρχιτέκτων Πιέτρο Αρριγκόνι Θεσσαλονίκη (έχει κατεδαφιστεί). - Κινηματογράφος "Ίλιον". Πλατεία Δημοκρατίας. Λειτούργησε από το 1926 ως "Σπλέντιτ" και από το 1936 έως 1997 ως "Ίλιον" (έχει κατεδαφιστεί).